Orpheus Magazine: Come From Away

'Een menselijk verhaal in een onmenselijke tijd'

Voor zevenduizend vliegtuigpassagiers uit de hele wereld eindigde de inktzwarte 11 september 2001 op het vliegveld van het Canadese plaatsje Gander, Newfoundland. Met man en macht zorgden de inwoners dat hun onverwachte gasten onderdak, eten en verzorging kregen.

Irene Sankoff en David Hein tekenden de verhalen op voor een boek en de musical ‘Come from away’. De Nederlandse versie, geproduceerd door MediaLane, staat in mei maar liefst veertien keer in onze Hanoszaal. 

Orpheus sprak met Maurice Wijnen, MediaLane’s creative director en licht alvast wat tipjes van de sluier op.

Maurice Wijnen
'Je kunt je geen passender musical wensen in deze tijd. De mensen willen weer eens een positief verhaal over medemenselijkheid, hoop en liefde.'
- Maurice Wijnen, MediaLane

Maurice Wijnen

Interview

Er waren nog wat uren te overbruggen voor het vliegtuig zou vertrekken dat Maurice Wijnen en zijn man vanuit New York terug naar Amsterdam zou brengen. Het was april, vlak voor de uitreiking van de Tony Awards, de jaarlijkse Amerikaanse musicalprijzen. De beste tijd om op Broadway nieuwe musicals te bekijken, zoals Maurice beroepshalve elk jaar deed en doet. Er stond nog één op het programma: de matinee van ‘Come from away’.

“Eentje waar ik eerlijk gezegd geen hoge verwachtingen van had, omdat ik me weinig kon voorstellen van een musical met 9/11 als onderliggend thema: de aanslagen op de Twin Towers dus. En al zou het meevallen, dan zou het niet geschikt zijn voor de Nederlandse theaters. Te Amerikaans, te zwaar, te beladen, te lang geleden, te groot risico, noem maar op.”

Maar de oorspronkelijk scepsis van de creative director (sinds 2018) van MediaLane, het productiebedrijf van Iris van den Ende, was volledig verdwenen toen hij weer buiten stond.

Wat trok je over de streep?

"‘Come from Away’ gaat helemaal niet over die afschuwelijke dag in New York. Het begrip ‘9/11’ wordt nauwelijks genoemd. Hoeft ook helemaal niet: iedere theaterbezoeker weet dat die dag en die gebeurtenis op de achtergrond meespelen in het stuk. Zwaar is het helemaal niet; de musical laat het trauma niet herbeleven. Het is een prachtig verhaal van medemenselijkheid, hoop en liefde. Ik was direct om en wist dat we dit naar Nederland moesten halen.”

Maurice is nog twee keer gaan kijken, in New York en later in Londen. Het is nu enkele jaren later en ‘Come from away’ is inmiddels sierlijk en onder luid applaus in Nederland geland. “Op het juiste moment,’’ zegt Wijnen. “Je kunt je geen passender musical wensen in deze tijd. Na anderhalf jaar op afstand wil het publiek weer eens een positief verhaal.” Het is de tweede grote musicalproductie, naast ‘Diana en Zonen’, die MediaLane in opdracht van Theateralliantie heeft gemaakt. Of eigenlijk de derde, als we ‘Hello Dolly’ -met Simone Kleinsma- erbij rekenen, dat vanwege de lockdowns van de theaters volledig werd afgeblazen.

Maurice Wijnen, een van de bekendere gezichten in de Nederlandse musicalwereld, stapte een aantal jaren geleden over van Stage Entertainment, groot geworden onder Joop van den Ende, naar MediaLane. Het bedrijf dat Joops dochter Iris in 2014 begon. Het bedrijf, met hoofdkantoor aan het IJ in Amsterdam, groeide in enkele jaren uit tot een belangrijke speler in zowel de tv- als de theaterwereld en produceert daarnaast grote live-evenementen als ‘Holland Zingt Hazes’. De musical ‘Diana en Zonen’ is volledig door MediaLane ontwikkeld. Maurice was één van de bedenkers en makers.

‘Come from away’ is een bestaande musical en een internationale theaterhit. Welke eigen inbreng heb je dan als Nederlandse producent?

“Behoorlijk veel. We hebben een geheel eigen Nederlandse versie kunnen maken van het oorspronkelijke stuk. Met de kanttekening dat we natuurlijk wel te maken hebben met een waargebeurd verhaal. Daaraan versleutel je uiteraard niets. We waren gebonden aan de locatie, het Canadese stadje Gander, het script en de muziek. Maar verder hadden we veel vrijheid. Anders dan bij vele Amerikaanse musicals die naar Europa worden gehaald, waarbij de rechthebbenden eisen dat alle versies exacte kopieën van het origineel zijn.”

De opzet van de musical en het toneelbeeld zijn bijzonder. Wat zien we?

“Ten eerste is het anderhalf uur, zonder pauze. Da’s bijzonder compact voor een musical. Ik noem het ook wel eens ‘een gezongen toneelstuk’. Het is een doorlopend stuk, de acteurs spelen allemaal verschillende personages. Het is hybride: de synergie tussen toneel en musical is groot. Daarom hebben we ook uit beide disciplines vakmensen gehaald, regisseur Antoine Uitdehaag en choreograaf Daan Wijnands. Het is een show met movers, goede acteurs, zangers en zangeressen, die continue in beweging zijn. Staging noemen we dat in vakterm, of in dit geval musical-staging. Dat is iets geheel anders dan dansers die op een choreografie in spagaten vallen. Daan Wijnands is daar een kei in. Die vorm past hier ook, omdat het hier gaat om hele gewone mensen van over de hele wereld, die in een hele ongewone situatie zijn terechtgekomen. In die setting is een ensemble dat ineens op een wervelende choreografie gaat dansen ongeloofwaardig.”  

Van wie is de vertaling van ‘Come from away’? Er zijn inmiddels een aantal gerenommeerde musicalvertalers niet meer onder ons, onder wie Martine Bijl. 

“Martine was een grootheid op dat gebied, absoluut. Wij hebben Danny Westerweel de vertaalopdracht gegeven: een volkomen nieuw gezicht op dit gebied. Zijn vertaling werd bijna zonder aanmerkingen goedgekeurd door de Amerikaanse producenten. Hij moest wat ingrepen doen in de grappen, omdat deze te Amerikaans waren en niet één op één te vertalen in het Nederlands. MediaLane wil bij alles wat ze produceert nieuwe mensen een kans geven en niet steeds in dezelfde vijvertjes vissen. Ook niet wat betreft de cast. Ook daar hebben we nieuwe gezichten. Kom maar kijken en luisteren.”

Zevenduizend onverwachte gasten

‘Come from away’ is gebaseerd op waargebeurde verhalen. De musical vertelt het verhaal van zevenduizend mensen die op 11 september 2001 stranden op de kleine luchthaven van Gander, een stadje in het noordoosten van Newfoundland. De inwoners van Gander komen in actie en bereiden zich voor op het huisvesten, voeden, kleden en troosten van al deze onverwachte gasten en negentien dieren (waaronder enkele chimpansees). 

De meeste mensen hebben geen idee waar ze zijn en dat het Amerikaanse luchtruim is gesloten vanwege de aanslagen op de Twin Towers en het Pentagon. Eenmaal overgebracht naar verschillende noodopvangplekken zoeken ze – soms wanhopig en tevergeefs – contact met familie, terwijl de inwoners van Gander en omliggende gemeenten de hele nacht voor hen in touw zijn. Als blijkt dat het langer dan een dag gaat duren, stellen de eilandbewoners hun huizen open voor mensen uit de hele wereld, ongeacht ras, religie, nationaliteit of seksuele geaardheid.

Tien jaar later komen honderden bemanningsleden en passagiers weer bij elkaar in Gander, om de levenslange vriendschappen en sterke banden te vieren die ze daar in donkere dagen hebben gekregen. Hun verhalen zijn destijds opgetekend door het Canadese echtpaar David Hein en Irene Sankoff, respectievelijk scenarioschrijver/acteur en schrijfster, die ze tot deze musical bewerkten.

Come from away, de spelers
De achttien acteurs spelen bijna allemaal meerdere rollen. De cast is een mix van ervaren acteurs en jong talent. Met onder meer Willemijn Verkaik, Wim van den Driessche, Rosalie de Jong, Steven Roox, Joanne Telesford, Ad Knippels en Robbert van den Berg. Regie: Antoine Uitdehaag; staging en choreografie: Daan Wijnands; muzikaal leider: Rosite van der Woude.